- Üç Kurumun Karşılaştırması
- Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) Nedir?
- Mirasçılıktan Çıkarma Sebepleri (TMK m.510)
- Çıkarma Nasıl Yapılır? Şekil Şartları
- Çıkarılan Kişinin Çocukları Ne Olur?
- Borç Ödemeden Aciz Sebebiyle Çıkarma (TMK m.513)
- Mirastan Yoksunluk (TMK m.578)
- Mirastan Feragat (TMK m.528–530)
- Feragatin Şekli ve Türleri
- Feragat ile Mirasın Reddi Karıştırılmamalıdır
- Haksız Mirasçılıktan Çıkarmaya Karşı Ne Yapılır?
- Sıkça Sorulan Sorular
- Yasal Dayanak
Yayın tarihi: 9 Eylül 2026 · Av. Sümeyye Yüce
📋 Kısa Cevap
Bir mirasçıyı mirastan uzaklaştırmanın üç ayrı yolu vardır ve bunlar birbirine karıştırılmamalıdır:
- Mirasçılıktan çıkarma (ıskat): Mirasbırakan, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle ve kanunda sayılı sebeplerden birine dayanarak saklı paylı mirasçısını mirastan çıkarır (TMK m.510).
- Mirastan yoksunluk: Mirasbırakanın iradesine gerek yoktur; kanunda sayılan ağır fiiller (örneğin mirasbırakanı kasten öldürmek) hâlinde mirasçılık kendiliğinden düşer (TMK m.578).
- Mirastan feragat: Mirasçının kendi rızasıyla, mirasbırakan hayattayken yapılan sözleşmeyle mirasçılık sıfatından vazgeçmesidir (TMK m.528).
Ortak sonuç: Çıkarılan veya yoksun kalan kişinin payı yok olmaz — kural olarak kendi altsoyuna (çocuklarına) geçer.
“Oğlumu mirasımdan mahrum bırakmak istiyorum” ya da “Kardeşim babama yıllarca bakmadı, mirastan pay almasın” — Bursa’daki miras dosyalarımızda en sık duyduğumuz cümleler bunlar. Ancak Türk hukukunda mirastan çıkarma, sanıldığı gibi noterde bir beyanla ya da diğer mirasçıların ortak kararıyla yapılabilecek bir işlem değildir. Kanun, saklı paylı mirasçıyı korur ve çıkarmayı çok dar sebeplerle, sıkı şekil şartlarına bağlı olarak mümkün kılar.
Bu rehberde üç kurumu ayrı ayrı ele alıyor; hangi sebeplerin gerçekten çıkarma sebebi sayıldığını, çıkarmanın nasıl yapılacağını, çıkarılan kişinin çocuklarının durumunu ve haksız çıkarmaya karşı açılacak davayı anlatıyoruz.
Üç Kurumun Karşılaştırması
| Ölçüt | Mirasçılıktan Çıkarma | Mirastan Yoksunluk | Mirastan Feragat |
|---|---|---|---|
| Kaynağı | Mirasbırakanın iradesi | Doğrudan kanun | Mirasçının rızası |
| Yasal dayanak | TMK m.510–513 | TMK m.578 | TMK m.528–530 |
| Şekli | Vasiyetname veya miras sözleşmesi | Şekil yok, kendiliğinden | Mirasbırakan ile mirasçı arasında miras sözleşmesi (resmî şekil) |
| Zamanı | Mirasbırakan hayattayken | Fiilin işlenmesiyle | Mirasbırakan hayattayken |
| Kimlere uygulanır | Yalnızca saklı paylı mirasçılara | Tüm mirasçılara | Tüm mirasçılara |
| Çıkarılanın altsoyu | Mirasçı olur (payı onlara geçer) | Mirasçı olur | İvazlı feragatte kural olarak kapsanır, ivazsızda olmaz |
| İptali | Tenkis/iptal davasıyla | Mirasbırakanın affıyla ortadan kalkar | Sözleşmenin iptali davasıyla |
Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) Nedir?
Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakanın saklı paylı bir mirasçısını — yani altsoyunu, anne-babasını veya eşini — saklı payı dâhil olmak üzere mirasın tamamından yoksun bırakmasıdır.
Mirasçılıktan Çıkarma Sebepleri (TMK m.510)
Kanun yalnızca iki sebep saymıştır ve bu liste sınırlıdır. Bunların dışındaki hiçbir gerekçe — “beni aramıyor”, “istediğim kişiyle evlenmedi”, “kardeşleriyle geçinemiyor” — geçerli bir çıkarma sebebi değildir:
1. Mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemiş olmak
Suçun mirasbırakanın kendisine yönelik olması şart değildir; yakınlarına karşı işlenmiş olması da yeterlidir. “Ağır suç” değerlendirmesi somut olaya göre hâkim tarafından yapılır. Uygulamada kabul edilen örnekler: öldürmeye teşebbüs, kasten yaralama, cinsel saldırı, ağır tehdit, hürriyeti kısıtlama. Mahkûmiyet kararı bulunması ispatı kolaylaştırır ancak zorunlu değildir.
2. Aile hukukundan doğan yükümlülükleri önemli ölçüde yerine getirmemek
Bu sebep pratikte daha çok kullanılır ve bakım, gözetim ve destek yükümlülüğünün ağır ihlalini kapsar. Yargıtay uygulamasında kabul edilen tipik hâller: bakıma muhtaç hâldeki ebeveyni yıllarca tamamen terk etmek, hastalığında ilgilenmemek, nafaka yükümlülüğünü sürekli ihlal etmek, ailenin manevi bütünlüğünü ağır biçimde zedeleyen davranışlarda bulunmak. Sıradan küskünlük, görüşmeme veya fikir ayrılığı yeterli değildir — ihlalin “önemli ölçüde” olması aranır.
Çıkarma Nasıl Yapılır? Şekil Şartları
Mirasçılıktan çıkarma, ancak ölüme bağlı bir tasarrufla — yani vasiyetname veya miras sözleşmesiyle — yapılabilir. Noterde düzenlenecek adi bir beyan, aile içi bir protokol veya diğer mirasçıların ortak kararı hukuken sonuç doğurmaz.
- Geçerli bir vasiyetname düzenlenmelidir. Resmî vasiyetname (noterde, iki tanık huzurunda), el yazılı vasiyetname (tamamen mirasbırakanın el yazısıyla, tarih ve imza şart) veya sözlü vasiyetname (yalnızca olağanüstü hâllerde).
- Çıkarma sebebi vasiyetnamede açıkça gösterilmelidir (TMK m.512/1). Sebep yazılmazsa çıkarma geçersiz olur; tasarruf yalnızca saklı payı aşan kısımda ayakta kalır.
- Sebep somut olarak anlatılmalıdır. “Bana karşı görevlerini yerine getirmedi” gibi genel bir ifade yerine, olayların ne zaman ve nasıl gerçekleştiği yazılmalıdır. Uygulamada çıkarmaların büyük bölümü, sebebin soyut yazılması nedeniyle iptal edilmektedir.
Çıkarılan Kişinin Çocukları Ne Olur?
En çok yanlış bilinen nokta budur. TMK m.511/2 uyarınca mirasçılıktan çıkarılan kişi, mirasbırakandan önce ölmüş gibi kabul edilir. Bunun sonucu şudur: çıkarılan kişinin payı diğer mirasçılara dağılmaz; kendi altsoyuna (çocuklarına) geçer ve onlar saklı paylarını korur.
Yani oğlunu mirasçılıktan çıkaran bir baba, torunlarını da mirastan uzaklaştırmış olmaz. Torunlar, babalarının payı üzerinden mirasçı olurlar. Bu sonucu değiştirmek isteyen mirasbırakanın, torunlar bakımından da ayrıca çıkarma sebebi bulunması ve bunu vasiyetnamede göstermesi gerekir.
Borç Ödemeden Aciz Sebebiyle Çıkarma (TMK m.513)
Kanun, ikinci ve tamamen farklı nitelikte bir çıkarma türü daha düzenlemiştir. Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunun saklı payının yarısını mirastan çıkarabilir. Ancak bu, koruyucu nitelikte bir kurumdur ve iki şarta bağlıdır:
- Çıkarılan yarı pay, çıkarılanın doğmuş veya doğacak çocuklarına özgülenmelidir.
- Miras açıldığında aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgeye konu borç miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılan kişinin talebi üzerine çıkarma iptal edilir.
Amaç, borçlu çocuğun payının alacaklılar tarafından haczedilip torunların yoksun kalmasını önlemektir.
Mirastan Yoksunluk (TMK m.578)
Yoksunluk, mirasbırakanın iradesinden tamamen bağımsızdır. Kanunda sayılan fiillerden birini işleyen kişi, vasiyetname yapılmasına gerek kalmaksızın kendiliğinden mirasçı olma ehliyetini kaybeder. Hâkim bunu re’sen dikkate alır. Yoksunluk sebepleri:
- Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden kişi,
- Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak sürekli şekilde ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma getiren kişi,
- Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruf yapmasını veya böyle bir tasarruftan dönmesini aldatma, zorlama veya korkutma yoluyla sağlayan ya da engelleyen kişi,
- Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufunu kasten ve hukuka aykırı olarak ortadan kaldıran veya bozan kişi.
Yoksunluk da kişiseldir: yoksun kalanın payı, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi kendi altsoyuna geçer. Ayrıca yoksunluk mutlak değildir — mirasbırakan affederse yoksunluk ortadan kalkar. Af, açık bir irade beyanıyla veya davranışlarla ortaya konabilir.
Mirastan Feragat (TMK m.528–530)
Feragat, önceki iki kurumun aksine mirasçının kendi iradesine dayanır ve mirasbırakan hayattayken yapılır. Uygulamada en çok, aile içi mal paylaşımının önceden çözülmesi amacıyla kullanılır: örneğin bir çocuğa sağlığında dükkân devredilir, karşılığında o çocuk mirastan feragat eder.
Feragatin Şekli ve Türleri
Feragat bir miras sözleşmesidir ve resmî vasiyetname şeklinde, yani noterde iki tanık huzurunda düzenlenmelidir. Tek taraflı beyanla ya da adi yazılı belgeyle yapılamaz. İki türü vardır:
| Tür | Tanım | Altsoyu Bağlar mı? |
|---|---|---|
| İvazlı (karşılıklı) feragat | Mirasçı, bir karşılık (para, taşınmaz, hak) alarak mirastan feragat eder | Evet — aksi kararlaştırılmadıkça feragat edenin altsoyu da mirasçı olamaz (TMK m.528/3) |
| İvazsız (karşılıksız) feragat | Mirasçı hiçbir karşılık almadan feragat eder | Hayır — altsoy kendi hakkıyla mirasçı olmaya devam eder |
Feragat ile Mirasın Reddi Karıştırılmamalıdır
| Ölçüt | Mirastan Feragat | Mirasın Reddi |
|---|---|---|
| Zamanı | Mirasbırakan hayattayken | Mirasbırakanın ölümünden sonra |
| Hukuki niteliği | Sözleşme (iki taraflı) | Tek taraflı beyan |
| Şekli | Noterde resmî miras sözleşmesi | Sulh Hukuk Mahkemesi’ne beyan |
| Süre | Süre yok | 3 ay (hak düşürücü) |
| Tipik amaç | Aile içi paylaşımı önceden bitirmek | Borca batık mirastan kurtulmak |
Mirasın reddi ile ilgili ayrıntılar ve dilekçe örneği için: 2026 Reddi Miras Dilekçe Örneği ve Yasal Süreçler
Haksız Mirasçılıktan Çıkarmaya Karşı Ne Yapılır?
Mirasbırakan öldükten ve vasiyetname açıldıktan sonra, çıkarıldığını öğrenen mirasçının iki seçeneği vardır:
1. Çıkarmanın İptali (Tenkis) Talebi
Çıkarma sebebi vasiyetnamede hiç gösterilmemişse ya da gösterilen sebep ispat edilemezse, çıkarma geçersiz sayılır. Bu durumda tasarruf, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısım (saklı pay dışındaki bölüm) oranında ayakta tutulur; çıkarılan mirasçı saklı payını geri alır. Talep, tenkis davası yoluyla ileri sürülür.
2. Vasiyetnamenin İptali Davası
Vasiyetname; mirasbırakanın ehliyetsizliği, irade sakatlığı (yanılma, aldatma, korkutma, zorlama), şekil eksikliği veya içeriğinin hukuka/ahlaka aykırılığı sebebiyle bir bütün olarak iptal edilebilir. Ayrıntı ve süreler için: Vasiyetnamenin İptali Davası
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğumu mirasımdan tamamen çıkarabilir miyim?
Yalnızca TMK m.510’daki iki sebepten biri gerçekleşmişse: çocuğunuz size veya yakınlarınıza karşı ağır bir suç işlemişse ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse. Bu sebep, düzenleyeceğiniz vasiyetnamede somut olarak gösterilmelidir. Sebep gösterilmez veya sonradan ispat edilemezse çocuğunuz saklı payını geri alır.
Mirasçılıktan çıkarma noterde yapılabilir mi?
Evet — ancak noterde düzenlenecek şey bir “çıkarma beyanı” değil, resmî vasiyetname veya miras sözleşmesidir. Noterde iki tanık huzurunda düzenlenen resmî vasiyetname içinde çıkarma iradesi ve sebebi açıkça yer almalıdır. Notere gidip “oğlumu mirasımdan çıkarıyorum” şeklinde bir beyanda bulunmak hukuken sonuç doğurmaz.
Bana bakmayan çocuğumu mirastan çıkarabilir miyim?
Duruma bağlıdır. Bakım ve gözetim yükümlülüğünün önemli ölçüde ihlal edilmesi geçerli bir çıkarma sebebidir; bakıma muhtaç hâlde tamamen terk edilme, hastalıkta hiç ilgilenilmemesi gibi hâller uygulamada kabul edilmektedir. Ancak sıradan görüşmeme, küskünlük veya seyrek ziyaret bu ağırlıkta sayılmaz. Somut olayın belgelenmesi (hastane kayıtları, tanıklar, yazışmalar) belirleyici olur.
Mirasçılıktan çıkarılan kişinin çocukları da mirastan çıkar mı?
Hayır. Çıkarılan kişi mirasbırakandan önce ölmüş sayılır ve payı kendi altsoyuna geçer. Torunlar, babalarının/annelerinin payı üzerinden mirasçı olur ve saklı paylarını korur. Aynı kural mirastan yoksunlukta da geçerlidir.
Diğer mirasçılar birleşip bir mirasçıyı mirastan çıkarabilir mi?
Hayır. Mirasçılıktan çıkarma yalnızca mirasbırakanın kullanabileceği kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır ve ancak hayattayken, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle kullanılabilir. Ölümden sonra mirasçıların ortak kararıyla bir mirasçının payı ortadan kaldırılamaz.
Mirastan feragat eden kişi sonradan vazgeçebilir mi?
Tek taraflı olarak hayır. Feragat bir sözleşme olduğu için, ortadan kaldırılması da tarafların anlaşmasını gerektirir; mirasbırakan hayattayken yazılı anlaşmayla sözleşme ortadan kaldırılabilir. Bunun dışında feragat sözleşmesi ancak ehliyetsizlik veya irade sakatlığı (aldatma, korkutma, gabin) sebebiyle iptal davasına konu edilebilir.
Mirasçılıktan çıkarma davası diye bir dava var mı?
Çıkarma bir dava ile yapılmaz; vasiyetnameyle yapılır. “Mirasçılıktan çıkarma davası” adıyla anılan süreç aslında bunun tersidir: mirasbırakanın ölümünden sonra çıkarılan kişinin açtığı tenkis veya vasiyetnamenin iptali davasıdır. Bu davalarda çıkarma sebebinin varlığını ispat yükü, çıkarmadan yararlanan mirasçılardadır.
Yasal Dayanak
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m.505–506 (saklı pay), m.510 (çıkarma sebepleri), m.511 (çıkarmanın sonuçları), m.512 (sebebin gösterilmesi ve ispat), m.513 (borç ödemeden aciz sebebiyle çıkarma), m.528–530 (mirastan feragat), m.578 (mirastan yoksunluk), m.605 vd. (mirasın reddi)
⚖️ Bu konuda profesyonel destek mi arıyorsunuz? Bursa Tenkis Davası Avukatı hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ön görüşme talep edebilirsiniz.
İlgili Rehberler:
✍️ Bu içerik Av. Sümeyye Yüce tarafından hazırlanmıştır
Av. Sümeyye Yüce, Bursa Barosu’na kayıtlı avukat olup Yüce Hukuk Bürosu bünyesinde miras, ceza, iş, icra, aile ve gayrimenkul hukuku alanlarında danışmanlık ve dava takibi yürütmektedir. Avukat profilini görüntüleyin →
⚖️ Hukuki destek için ücretsiz ön görüşme talep edebilirsiniz. • Son güncelleme: 9 Eylül 2026