Tenkis Davası Nedir? Şartları, Zamanaşımı ve Hesaplama (2026)

Anneniz ya da babanız vefat ettikten sonra vasiyetnamenin açıldığını ve evin tamamının kardeşlerinizden birine bırakıldığını öğrenebilirsiniz. Ya da tapu kayıtlarına baktığınızda, ölümden birkaç ay önce değerli bir yazlığın bir komşuya bağışlandığını görebilirsiniz. Kanun bu durumlarda miras bırakanın isteğine saygı gösterir ama bir sınır koyar: en yakın aile üyelerinin saklı payına dokunulamaz.

Bu rehberde tenkis davasının ne olduğunu, kimlerin hangi şartlarla açabileceğini, sürelerin nasıl işlediğini, hesabın adım adım nasıl yapıldığını ve Bursa’da davanın nerede, nasıl açıldığını gündelik örneklerle anlatıyoruz. Kurallar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) güncel metnine dayanır.

Tenkis Davası Nedir?

Miras bırakan kişi (hukukta “muris” denir) mallarını hem sağlığında hem de ölümünden sonrası için dilediği kişiye bırakabilir. Bir vasiyetname ile evini çocuklarından birine, arsasını bir derneğe verebilir; hayattayken bağış yapabilir. Ama bu özgürlük sınırsız değildir. Kanun, mirasın bir bölümünü en yakın mirasçılar için ayırır. Bu ayrılmış kısma saklı pay, geri kalan ve serbestçe dağıtılabilen kısma tasarruf edilebilir kısım denir (TMK m. 505).

Miras bırakan tasarruf edilebilir kısmı aşar ve saklı payınızı karşılamayan bir dağıtım yaparsa, tenkis davası ile bu vasiyet ve bağışların saklı payınızı tamamlayacak ölçüde indirilmesini isteyebilirsiniz (TMK m. 560). Dava vasiyetnameyi ya da bağışı tamamen ortadan kaldırmaz, yalnızca fazla kısmı keser. Vasiyet ya da bağış, saklı payınızı zedelemeyen ölçüde geçerli kalır.

Saklı Pay Nedir, Kimlerin Saklı Payı Vardır?

Saklı pay, miras bırakanın vasiyetle ya da bağışla elinizden alamayacağı asgari miras hakkıdır. Güncel kanuna göre yalnızca üç grup mirasçının saklı payı vardır (TMK m. 506):

Kardeşlerin saklı payı yoktur. 2007’de yapılan değişiklikle (5650 sayılı Kanun) kaldırıldı. Bu yüzden miras bırakan, kardeşlerine düşecek payı vasiyetle tamamen başkasına bırakabilir ve kardeşler bu nedenle tenkis davası açamaz.

Oranların farklı aile durumlarında nasıl uygulandığını saklı pay nedir ve nasıl hesaplanır rehberimizde ayrıca anlattık. Önce kendi yasal miras payınızı öğrenmek isterseniz miras payı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Tenkis Davasının Şartları: Hangi Durumlarda Açılır?

Tenkis davasının dinlenebilmesi için şu dört şartın birlikte bulunması gerekir:

1. Saklı paylı mirasçı olmak: Çocuk, torun, sağ kalan eş ya da anne-baba olmalı ve mirası reddetmemiş olmalısınız.
2. Tasarruf edilebilir kısmın aşılmış olması: Miras bırakanın vasiyetleri ve tenkise tabi bağışlarının toplamı, serbestçe dağıtabileceği kısmı aşmış olmalı.
3. Saklı payınızın karşılanmamış olması: Size kalan miras, saklı payınızdan az olmalı. Saklı payınız zaten karşılanıyorsa, başkasına fazla verilmiş olsa bile tenkis istenemez.
4. Sürenin geçmemiş olması: 1 ve 10 yıllık süreler aşağıda anlatılıyor.

Hangi Vasiyet ve Bağışlar Tenkise Tabidir?

Vasiyetname ve miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarrufların tamamı tenkise tabidir. Sağlıkta yapılan karşılıksız kazandırmalardan ise şunlar tenkise tabidir (TMK m. 565):

• Son bir yıldaki bağışlar: Ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlar. Bayram harçlığı, düğün hediyesi gibi âdet üzere verilen hediyeler bunun dışındadır.
• Geri alma hakkı saklı tutulan bağışlar: Miras bırakanın “istersem geri alırım” diyerek yaptığı bağışlar.
• Çocuklara yapılan bazı büyük devirler: Bir çocuğa ya da toruna, mirasta hesaba katılmaması şartıyla yapılan mal devri ya da borç affı; alışılmışın dışında çeyiz ve iş kurma sermayesi; mirastan önce paylaşım amacıyla yapılan kazandırmalar.
• Saklı payı etkisiz kılma amacı açıkça belli olan kazandırmalar: Bunlarda bir yıl sınırı yoktur; bağış yıllar önce yapılmış olsa da tenkise tabi olabilir.

Tenkise tabi bağışlar hesap yapılırken ölüm günündeki mal varlığına geri eklenir (TMK m. 508). Böylece “malımı ölmeden önce dağıttım, geriye bir şey kalmadı” yoluyla saklı pay sıfırlanamaz.

Tenkis Davası Ne Zaman Açılır? Süreler ve Zamanaşımı

Tenkis davasındaki süreler hak düşürücü sürelerdir: dolduğunda dava hakkı sona erer ve mahkeme bunu kendiliğinden dikkate alır (TMK m. 571).

İki süre birlikte işler ve hangisi önce dolarsa dava hakkı o gün düşer. Örneğin bir bağışı ölümden dokuz buçuk yıl sonra öğrenen mirasçının 1 yıllık süresi henüz dolmamış olsa bile, ölümün 10. yılı dolduğunda dava hakkı sona erer.

Savunma yoluyla süre sınırı yoktur: Siz dava açmasanız bile, vasiyet alan kişi size karşı dava açıp malı isterse, savunmanızda tenkis iddiasını her zaman ileri sürebilirsiniz (TMK m. 571/3).

Tenkisle sık karıştırılan muris muvazaası davasında ise zamanaşımı yoktur. İki dava arasındaki farkı aşağıda anlattık.

Tenkis Nasıl Hesaplanır? Adım Adım Örnek

Tenkis davasının özü bir hesaptır. Mahkeme bu hesabı bilirkişi raporuyla yapar; siz de aşağıdaki adımlarla kabaca bir tahmin yapabilirsiniz:

1. Ölüm günündeki mal varlığı belirlenir: ev, arsa, araç, banka hesapları (TMK m. 507).
2. Miras bırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenme ve yazım giderleri ile onunla birlikte yaşayıp bakımındaki kişilerin üç aylık geçim giderleri düşülür.
3. Tenkise tabi bağışlar hesaba geri eklenir (TMK m. 508).
4. Her mirasçının yasal miras payı bulunur.
5. Yasal pay, saklı pay oranıyla çarpılarak saklı pay tutarı çıkarılır.
6. Mirasçının eline geçen, saklı pay tutarından azsa aradaki fark indirilmesi istenebilecek tutardır.

Mehmet de saklı paylı mirasçı olduğu için indirim onun saklı payını aşan kısmından yapılır (TMK m. 561). Sonuçta Ayşe 1.200.000 TL değerindeki saklı payını, Mehmet ise kendi saklı payı ile tasarruf edilebilir kısmın toplamı olan 3.600.000 TL değerindeki kısmı alır. Hasan Bey’in vasiyeti tamamen geçersiz olmaz, yalnızca fazlası indirilir. Tutarlar temsilîdir; gerçek dosyada değerler bilirkişiyle belirlenir.

Tenkiste Sıra: Önce Hangi Vasiyet ya da Bağış İndirilir?

Birden fazla vasiyet ya da bağış varsa indirime nereden başlanacağını kanun belirler (TMK m. 570):

• Önce vasiyet ve miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflar indirilir; bunlar birden fazlaysa orantılı indirilir (TMK m. 563).
• Bu yetmezse bağışlara geçilir: en yeni tarihli bağıştan başlanıp eskiye doğru gidilir.
• Devlet kurumlarına, kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan vasiyet ve bağışlar en son indirilir.

Yani ölümden altı ay önce yapılan bir bağış, daha eski tarihli bir bağıştan önce indirilir.

Tenkis Sonunda Mal mı Alınır, Para mı?

Tenkis çoğu zaman bir evin, arsanın ya da dükkânın bir kısmını ilgilendirir. Bölünmesi değerini düşürecek bir mal söz konusuysa seçim hakkı malı alan kişidedir (TMK m. 564):

• ya indirilecek kısmın değerini size parayla öder ve mal kendisinde kalır,
• ya da malı verir ve kendisine bırakılabilecek kısmın (tasarruf edilebilir kısmın) değerini parayla ister.

Ödenecek para, malın karar günündeki değerine göre hesaplanır; bu kural bağışlarda da uygulanır. Malı iyiniyetle almış kişi ise yalnızca mirasın açıldığı gün elinde kalanı geri vermekle yükümlüdür (TMK m. 566).

Tenkis Davası Nasıl Açılır? Mahkeme, Arabuluculuk, Harç ve Belgeler

• Görevli mahkeme: Asliye hukuk mahkemesi (HMK m. 2).
• Yetkili mahkeme: Ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesi. Bu yetki kesindir, dava başka yerde açılamaz (HMK m. 11). Miras bırakan son olarak Bursa’da yaşıyorsa dava, mallar başka şehirde olsa bile Bursa’daki asliye hukuk mahkemesinde açılır.
• Arabuluculuk: Tenkis davası zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir, doğrudan dava açılabilir (6325 s. K. m. 18/B listesinde yer almaz). Ortaklığın giderilmesi gibi paylaştırma davaları ise bu listededir.
• Kim kime açar: Davayı saklı payı zedelenen mirasçı açar; vasiyet ya da bağışla malı alan kişiye karşı açılır. Mirasçı iflas etmişse ya da elinde aciz belgesi bulunan alacaklıları varsa, bunlar da belirli şartlarla ve aynı süre içinde tenkis davası açabilir (TMK m. 562).
• Harç: Harç istenen değer üzerinden alınır. Karar ve ilam harcı binde 68,31’dir, dörtte biri dava açılırken peşin ödenir (492 s. Harçlar Kanunu m. 28 ve 1 sayılı tarife). Örneğin 1.000.000 TL’lik bir istekte peşin harç yaklaşık 17.000 TL eder; buna başvurma harcı ve bilirkişi, tebligat giderleri için avans eklenir.
• Belgeler: veraset ilamı (mirasçılık belgesi), vasiyetname ve açılma tutanağı, tapu kayıtları ve bağış senetleri, banka hesap dökümleri, nüfus kayıt örneği. Malların değeri dava sırasında bilirkişiyle belirlenir.

Tenkis Davasını Kazanırsanız ya da Kaybederseniz Ne Olur?

Kazanırsanız: Mahkeme saklı payınızı tamamlayacak indirimi ve tutarını belirler. Malı alan kişi, yukarıdaki seçim hakkına göre ya size para öder ya da taşınmazın ilgili kısmı sizin adınıza tescil edilir. Taşınmaza ilişkin kararlar kesinleşmeden tapuda uygulanmaz (HMK m. 350).

Kaybederseniz: Yargılama giderleri ve karşı tarafın avukatlık ücreti size yükletilir; kısmen haklı çıkarsanız giderler haklılık oranına göre paylaştırılır (HMK m. 326). Karara karşı, kararın size tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurabilirsiniz (HMK m. 345).

Tenkis mi, Muris Muvazaası mı?

Bu iki dava sık karıştırılır. Ayrım, işlemin nasıl yapıldığına bağlıdır:

• Miras bırakan tapuda satış göstermiş ama gerçekte para almamışsa, yani satış göstermelikse, açılacak dava muris muvazaası (mirastan mal kaçırma) davasıdır. Burada saklı pay hesabı yapılmaz, tapunun iptali istenir ve zamanaşımı yoktur.
• Ortada açık bir vasiyetname ya da tapuda açıkça yapılmış bir bağış varsa ve saklı payınız zedelendiyse, açılacak dava tenkis davasıdır ve 1 ile 10 yıllık sürelere bağlıdır.

Hangisinin kanıtlanabileceği baştan belli değilse, iki istek aynı dava dilekçesinde sıralı olarak ileri sürülebilir: önce muvazaa nedeniyle tapu iptali, o kabul edilmezse tenkis (HMK m. 111). Bu yol, tenkis süresi dolmadan kullanılmalıdır.

Temsili Örnekler: Saklı Pay Nasıl Zedelenir?

Aşağıdaki örnekler temsilîdir; kişiler ve olaylar anlatımı kolaylaştırmak için kurgulanmıştır. Her dosyanın sonucu kendi belge ve delillerine göre değişir.

Temsili örnek 1: Vasiyetle dükkânı tek çocuğa bırakmak

Olay: Osmangazi’de esnaf olan Mehmet Bey’in bir kızı ve bir oğlu var. Noterde vasiyetname düzenleyip değerli dükkânını yalnızca oğluna bırakıyor. Kızı durumu babasının ölümünden sonra, vasiyetname açıldığında öğreniyor.

Hukuki durum: Ortada göstermelik bir satış yok, geçerli bir vasiyetname var. Vasiyet kızın saklı payını karşılamıyorsa kız, bunu öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde tenkis davası açarak saklı payı oranında indirim isteyebilir. Oğul, dükkânı elinde tutup kız kardeşine bedel ödemeyi seçebilir.

Temsili örnek 2: İkinci eşe yapılan bağışlar

Olay: İlk evliliğinden iki çocuğu olan bir baba, ikinci evliliğinden sonra banka birikimini ve aracını ikinci eşine bağışlıyor. Ölümünden sonra ilk evliliğinden olan çocuklara neredeyse hiçbir şey kalmıyor.

Hukuki durum: Bağışlar ölümden önceki son bir yıl içinde yapıldıysa ya da amacın çocukların saklı payını ortadan kaldırmak olduğu açıkça belliyse tenkise tabidir. Çocuklar saklı paylarının eksik kalan kısmını ikinci eşten isteyebilir. İkinci eş de mirasçıdır ve onun saklı payı hesapta ayrıca korunur. Eşin miras payının nasıl hesaplandığını baba öldü anne sağ iken miras paylaşımı yazımızda anlattık.

Bursa’da Tenkis Davası: Süreç ve Avukatın Rolü

Miras bırakanın son yerleşim yeri Bursa ise dava, mallar başka şehirde olsa bile Bursa’daki asliye hukuk mahkemelerinde görülür. Dosyanın büyük kısmı hesaba dayanır: ölüm günündeki mal varlığının ve geçmiş bağışların eksiksiz ortaya çıkarılması, tapu ve banka kayıtlarının istenmesi, taşınmazların bilirkişiyle değerlenmesi ve sürelerin doğru hesaplanması gerekir.

Bu işlerde bir Bursa miras avukatı ile çalışmak; 1 yıllık sürenin kaçırılmaması, hangi bağışların hesaba girdiğinin doğru belirlenmesi ve muvazaa ile tenkisin birlikte değerlendirilmesi açısından önemlidir. Saklı payınızın zedelendiğini düşünüyorsanız belgelerinizle birlikte Yüce Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Yasal dayanak: Saklı pay TMK m. 505-508, tenkis TMK m. 560-571 (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu); görev ve yetki HMK m. 2 ve 11, terditli dava HMK m. 111 (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu); arabuluculuk 6325 s. K. m. 18/B; harç 492 s. Harçlar Kanunu m. 28. Metinler 29.09.2026 tarihinde mevzuat.gov.tr’deki güncel hâlinden okunmuştur.