Ölen Kişinin Malları ve Borçları Nasıl Öğrenilir?

Cenazenin ardından gelen ilk sorulardan biri şudur: “Geriye ne kaldı, borcu var mıydı?”

Çoğu ailede kimse tam olarak bilmez. Belki bir ev vardır, belki bir araba. Ama kredi kartı borcu, kefil olduğu bir senet, esnaf arkadaşına verdiği çek ya da yıllar önce açılmış bir icra dosyası da olabilir. Miras hukukunda bu bilinmezlik tehlikelidir, çünkü miras yalnızca mallarla değil borçlarla birlikte geçer ve karar vermek için elinizde sınırlı süre vardır.

Bu yazıda, mal varlığını öğrenmenin üç yolunu, hangisinin ne zaman kullanılacağını ve en çok kaçırılan süreleri anlatıyoruz.

Önce Şunu Bilin: Bilmeden Karar Veremezsiniz, Ama Süre İşliyor

Mirasçı, ölümü öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde mirası reddedebilir. Bu süre geçerse miras — varlığıyla ve borcuyla — kabul edilmiş sayılır. Sorun şu ki üç ay, terekenin gerçek durumunu araştırmak için çoğu zaman kısadır.

Kanun bu açmazı görmüş ve bir çıkış yolu bırakmıştır: resmî defter tutulmasını istemek. Ancak bu talebin süresi ret süresinden daha kısadır — ölümden itibaren bir ay. Dolayısıyla pratikte sıra şöyle işler:

Yol 1: Kendiniz Sorgulayın

En hızlı yoldur ve çoğu dosyada ilk adımdır. Anahtar belge mirasçılık belgesidir (veraset ilamı): mirasçı olduğunuzu resmen gösterir ve kurumlar bu belge olmadan bilgi vermez. Noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alabilirsiniz; nasıl alınacağını veraset ilamı nereden alınır sayfamızda anlattık.

Yol 2: Tereke Tespiti (Koruma Önlemleri)

Mal varlığının kayıt altına alınmasını mahkemeden isteyebilirsiniz. Kanun, miras bırakanın yerleşim yeri sulh hâkiminin “tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri” alacağını düzenler (TMK m. 589). Bu önlemler arasında tereke mallarının yazımı, mühürlenmesi, resmen yönetilmesi ve vasiyetnamelerin açılması vardır.

Bu yol özellikle şu durumlarda işe yarar:

• Mirasçılardan biri terekedeki mallara tek başına el koymuşsa ya da mallar kaybolma riski taşıyorsa,
• Mirasçılar birbirine güvenmiyorsa ve terekenin durumunun tarafsız biçimde tespiti gerekiyorsa,
• Miras bırakanın evinde bulunan değerli eşyaların, altınların, belgelerin kaybolmasından endişe ediliyorsa.

Tespit, malların ne olduğunu ortaya koyar; ancak tek başına borçlardan sorumluluğunuzu sınırlamaz. Asıl koruma bir sonraki yoldadır.

Yol 3: Resmî Defter Tutulması — En Güçlü Koruma

Borç ihtimali varsa gerçek çözüm budur. Kanun açıktır: “Mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı, terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilir. Defter tutma, mirasın reddine ilişkin usule uyulmak suretiyle, bir ay içinde sulh hâkiminden istenir. Mirasçılardan birinin defter tutma istemi, diğerleri hakkında da etkili olur.” (TMK m. 619)

Bu yolun üç büyük avantajı vardır:

1. Borçlar da tespit edilir. Mahkeme alacaklıları alacaklarını bildirmeye çağırır; böylece terekenin yalnızca aktifi değil pasifi de ortaya çıkar.
2. Ret süresi durur. Defter tutulduğu sürece üç aylık ret süresi işlemez; kararınızı bilgiyle verirsiniz.
3. Sorumluluğunuz sınırlanır. Deftere göre kabul hâlinde, kural olarak yalnızca deftere yazılan borçlardan sorumlu olursunuz; sonradan çıkan sürpriz borçlar sizi bağlamaz.

Defter tamamlandıktan ve inceleme süresi bittikten sonra mahkeme sizi beyana çağırır: “Defteri inceleme süresi bittikten sonra her mirasçı, mahkemece bir ay içinde beyanda bulunmaya çağrılır.” (TMK m. 626) Bu aşamada mirası kabul mü yoksa ret mi edeceğinizi bildirirsiniz.

Hangi Yolu Seçmelisiniz?

Hangi miras davasında ne kadar süreniz olduğunu topluca görmek için miras davalarında zamanaşımı tablomuza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular