Gözaltı, Tutuklama ve Adli Kontrol: Kaç Gün Sürer, Nasıl İtiraz Edilir? (2026)

Bir yakınınız gözaltına alındığında ya da size “adli kontrol şartıyla serbest bırakıldın” dendiğinde akla gelen sorular hep aynıdır: Gözaltı kaç gün sürer? Tutuklanacak mı? İmzaya ne kadar gidilecek? Karara nasıl ve ne kadar sürede itiraz edilir?

Bu rehberde gözaltı, tutuklama ve adli kontrolü, bir dosyanın karakoldan sulh ceza hâkimliğine uzanan sırasıyla anlatıyoruz. Süreleri, hakları, itiraz yollarını ve iki dilekçe örneğini Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) bugünkü metnine göre halk diliyle ve temsili örneklerle veriyoruz.

Gözaltı, Tutuklama ve Adli Kontrol Arasındaki Fark Ne?

Üçü de soruşturma ya da dava sürerken kişinin özgürlüğünü kısıtlayan tedbirlerdir; hiçbiri ceza değildir. Kişi hakkında henüz kesin bir karar yoktur. Farkları, kimin karar verdiğinde, kişinin nerede kaldığında ve ne kadar sürebildiğinde ortaya çıkar:

Sık karıştırılan bir başka ayrım da tutuklu ile hükümlü arasındadır. Tutuklu, hakkında henüz kesinleşmiş bir mahkûmiyet olmayan ve dava sürerken cezaevinde tutulan kişidir. Hükümlü ise cezası kesinleşmiş ve cezasını çeken kişidir.

Gözaltı Ne Kadar Sürer?

Kural: 24 Saat, Yol Süresi Hariç

Gözaltı süresi, yakalandığınız andan itibaren 24 saati geçemez. Sizi yakalandığınız yere en yakın hâkim ya da mahkemeye götürmek için gereken yol süresi bu 24 saate eklenmez, ama yol süresi de 12 saatten fazla olamaz (CMK 91/1). Bu süre sonunda kişi ya serbest bırakılır ya da sulh ceza hâkiminin önüne çıkarılır.

Gözaltına alınmak için yalnızca şüphe yetmez. Kanun, gözaltının soruşturma için zorunlu olmasını ve kişinin suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin bulunmasını ister (CMK 91/2).

Toplu Suçlarda Gözaltı En Fazla 4 Gün

Kanunda “toplu suç”, aralarında anlaşma olmasa bile üç ya da daha fazla kişinin birlikte işlediği suçtur. Bu suçlarda delillerin toplanması zorsa ya da şüpheli sayısı çoksa, savcı gözaltı süresini her seferinde en çok 1 gün olmak üzere toplam 3 gün uzatabilir. Uzatma emri yazılı olmalı ve gözaltındaki kişiye hemen bildirilmelidir (CMK 91/3). Böylece gözaltı en fazla 4 gün sürebilir.

Suçüstü hâlleriyle sınırlı bir istisna daha vardır. Kasten öldürme, kasten yaralama, cinsel saldırı, hırsızlık, yağma, uyuşturucu ticareti ve terör suçları gibi kanunda sayılan suçlarda, mülki amirin belirlediği kolluk amirleri savcı kararı olmadan 24 saate kadar, toplumsal olaylarda ve toplu suçlarda 48 saate kadar gözaltı kararı verebilir. Bu durumda kişi en geç 48 saat, toplu suçlarda 4 gün içinde hâkim önüne çıkarılır (CMK 91/4).

Terör Suçlarında Gözaltı Süresi Farklı mı?

2018’de çıkarılan geçici bir düzenleme, terör ve örgüt suçlarında gözaltı süresini 48 saate, toplu suçlarda 4 güne çıkarmış ve hâkim kararıyla iki kez uzatılmasına izin vermişti. Bu düzenleme 31 Temmuz 2018’de üç yıllığına konmuş, 2021’de bir yıl uzatılmıştı ve 31 Temmuz 2022’de sona erdi; resmî mevzuatta bu süreyi yeniden uzatan bir kanun yok. Bugün terör suçları için ayrı bir gözaltı süresi yoktur; CMK’nın genel kuralları uygulanır: kural olarak 24 saat, toplu suçlarda savcının uzatmasıyla en çok 4 gün. Suçüstü hâllerinde ise yukarıdaki istisna gereği kişi en geç 48 saat (toplu suçlarda 4 gün) içinde hâkim önüne çıkarılır. İnternette hâlâ eski süreleri yazan kaynaklar bulunduğu için dikkatli olun.

Gözaltına Alınan Kişi Nerede Tutulur, Kararı Kim Verir?

Gözaltı kararını Cumhuriyet savcısı verir. Kişi, emniyet ya da jandarmanın nezarethanesinde tutulur. Gözaltına alınırken, gözaltı süresi uzatılırken ve serbest bırakılırken doktor kontrolünden geçirilir.

Çocuklar için ayrı kurallar vardır: 12 yaşından küçük bir çocuk (ve 15 yaşından küçük işitme ve konuşma engelli kişi) suç nedeniyle yakalanamaz; yalnızca kimlik tespiti için tutulup hemen bırakılır (Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği m.19). 12-18 yaş arasındaki çocuklar yetişkinlerden ayrı, kolluğun çocuk biriminde tutulur, kendilerine kural olarak kelepçe takılamaz ve istemeseler bile avukat görevlendirilir; avukat olmadan ifadeleri alınamaz. Çocuk soruşturmasını çocuk bürosu savcısı bizzat yürütür.

Gözaltı Adli Sicile (Sabıka Kaydına) İşler mi?

Hayır. Adli sicile esas olarak mahkemelerin verdiği ve kesinleşmiş mahkûmiyet kararları kaydedilir (5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.4). Gözaltına alınmak, tutuklanmak ya da adli kontrol altına alınmak e-Devlet’ten alınan adli sicil kaydı belgesinde görünmez. Soruşturma bilgisi ise yargı ve kolluk kayıtlarında yer alır. Mahkûmiyet sonrası kaydın ne zaman silindiğini adli sicil kaydı sildirme rehberimizde anlattık.

Gözaltındaki Kişinin Hakları Neler, Gözaltına Nasıl İtiraz Edilir?

Gözaltına alınan kişinin hakları, yakalandığı anda kendisine bildirilmek zorundadır ve tutanağa yazılır. En önemlileri şunlardır:

• Yakınına haber verilmesi: Gözaltına alındığınız ve gözaltı süreniz uzatıldığı, savcının emriyle bir yakınınıza ya da belirlediğiniz bir kişiye gecikmeksizin bildirilir (CMK 95).
• Avukatla görüşme: Avukatınızla vekâletname aranmadan, her zaman ve başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilirsiniz (CMK 154). Avukat tutacak durumda değilseniz baro tarafından görevlendirilmesini isteyebilirsiniz. Çocuklarda, kendini savunamayacak derecede engelli ya da işitme ve konuşma engelli olanlarda, alt sınırı 5 yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda ve tutuklama istendiğinde avukat, istenmese de görevlendirilir (CMK 150, 101/3). Terör, devlet güvenliği ve örgütlü uyuşturucu suçlarında savcının istemi ve hâkim kararıyla avukatla görüşme 24 saat kısıtlanabilir; bu sürede ifade alınamaz.
• Susma hakkı: Kimlik soruları dışında açıklama yapmak zorunda değilsiniz. İfade sırasındaki haklarınızı ve ifade öncesi yapılması gerekenleri ifadeye çağrıldım ne yapmalıyım yazımızda ayrıntılı anlattık.

Gözaltına itiraz: Yakalanmaya, gözaltına alınmaya ya da gözaltı süresinin uzatılmasına karşı, hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurulabilir. Bu başvuruyu gözaltındaki kişi, avukatı, yasal temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derece kan hısımı (anne, baba, çocuk, kardeş, büyükanne, büyükbaba, torun) yapabilir. Hâkim dosya üzerinden inceler ve 24 saat dolmadan karar verir (CMK 91/5). Kayınvalide, kayınpeder ya da kardeşin eşi gibi evlilik yoluyla akrabalar bu başvuruyu yapamaz. Bursa’da sulh ceza hâkimlikleri ve Başsavcılığın Nöbet Hizmetleri Bürosu, Uluyol’daki Adalet Sarayı’ndadır (Hacıilyas Mah. Kıbrıs Şehitleri Cad. No:21 Osmangazi). Çocuklarla ilgili soruşturmalar ise Gaziakdemir’deki Çocuk Adalet Merkezi’nde yürütülür.

Gözaltından Sonra Ne Olur?

Gözaltı süresi dolmadan dosya savcıya gelir ve süreç genellikle şu sırayla ilerler:

1. İfade: Kişinin ifadesi kollukta ya da savcılıkta alınır.
2. Savcının kararı: Savcı kişiyi serbest bırakabilir, adli kontrol talebiyle ya da tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimliğine gönderebilir.
3. Sulh ceza hâkiminin sorgusu: Hâkim kişiyi avukatı hazır olarak sorgular (CMK 91/7) ve üç karardan birini verir: serbest bırakma, adli kontrol ya da tutuklama. Soruşturma aşamasında tutuklama ancak savcı istemişse verilebilir; savcı yalnızca adli kontrol istediyse hâkim kişiyi tutuklayamaz (CMK 101/1).
4. Bildirim: Karar kişiye sözlü olarak bildirilir ve bir örneği verilir. Tutuklama kararı, hâkimin emriyle bir yakınına gecikmeksizin haber verilir (CMK 107).

“Adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı” ne demek? Kişi tutuklanmadı, evine dönüyor; ama hâkimin belirlediği yükümlülüklere (örneğin haftanın belirli günlerinde karakola imza vermek, yurt dışına çıkmamak) uymak zorunda. Soruşturma ve dava devam eder. Adli kontrol, kişinin suçlu bulunduğu anlamına gelmez; davanın sonunda beraat de, ceza da çıkabilir.

Tutuklama istenmesi, tutuklanmak demek değildir. Bursa Cumhuriyet Başsavcılığının 2025 faaliyet raporuna göre Bursa’da 2025’te tutuklama talebiyle hâkimliğe sevk edilen 7.062 dosyanın 3.924’ünde tutuklama kararı çıktı (yüzde 55,6), 2.365’inde adli kontrol verildi, 773’ünde tutuklama kararı verilmedi.

Soruşturmadan duruşmaya ceza davasının tüm aşamalarını ve Bursa’da dosyaların hangi binada görüldüğünü Bursa’da ceza davası süreci sayfamızda anlatıyoruz.

Tutuklama Kararını Kim Verir, Kimler Tutuklanır?

Soruşturma aşamasında tutuklama kararını, savcının talebi üzerine sulh ceza hâkimi verir. Dava açıldıktan sonra ise davaya bakan mahkeme, savcı istemese de tutuklama kararı verebilir (CMK 101/1).

Tutuklama İçin Hangi Şartlar Gerekir?

Tutuklama kararı için üç şart birlikte aranır (CMK 100):

• Kuvvetli suç şüphesi: Kişinin suçu işlediğine dair somut delillere dayanan güçlü bir şüphe olmalı.
• Bir tutuklama nedeni: Kişinin kaçacağını, saklanacağını gösteren somut olgular ya da delilleri yok etme, tanık veya mağdura baskı yapma şüphesi bulunmalı.
• Ölçülülük: Tutuklama, işin önemi ve beklenen cezayla orantılı olmalı.

Hâkim, tutuklama kararında bu şartları ve adli kontrolün neden yetersiz kalacağını somut olgularla göstermek zorundadır (CMK 101/2). Gerekçesiz ya da kalıp cümlelerle yazılmış bir karar, itirazda en güçlü dayanaktır.

Kasten öldürme, nitelikli cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, hırsızlık, yağma, uyuşturucu ticareti, kadına karşı kasten yaralama gibi kanunda tek tek sayılan “katalog suçlarda” kaçma ya da delil karartma şüphesi var sayılabilir. Bu, tutuklamanın zorunlu olduğu anlamına gelmez; bu suçlarda da kuvvetli şüphenin somut delillere dayanması gerekir.

Savcı Tutuklama Kararı Verebilir mi?

Hayır. Savcı yalnızca tutuklama talep eder; kararı hâkim verir. Buna karşılık soruşturma aşamasında savcı, tutuklamanın artık gereksiz olduğunu düşünürse tutuklu şüpheliyi kendiliğinden serbest bırakabilir (CMK 103).

Kimler Tutuklanamaz?

• Yalnızca adli para cezası gerektiren suçlarda ve üst sınırı 2 yılı geçmeyen hapis cezası gerektiren suçlarda tutuklama kararı verilemez. Ancak kasten yaralama gibi vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenen suçlarda bu yasak uygulanmaz (CMK 100/4).
• 15 yaşından küçük çocuklar, üst sınırı 5 yılı geçmeyen hapis cezası gerektiren fiillerden dolayı tutuklanamaz (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.21).
• Ağır hastalığı ya da engelliliği nedeniyle cezaevinde hayatını yalnız sürdüremeyecek kişiler ile gebe ya da doğum yapmasının üzerinden 6 ay geçmemiş kadınlar hakkında tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir (CMK 109/4). Bu bir yasak değil, hâkime tanınmış bir imkândır.

Tutuklu Ne Kadar Kalabilir?

Kanun, tutukluluğun ne kadar sürebileceğine üst sınır koyar. Bu sürelerin hesabında davanın ağır ceza mahkemesinin görevine girip girmediği ve dosyanın soruşturma ya da dava aşamasında olması belirleyicidir (CMK 102):

Bu süreler bir hak değil, üst sınırdır: tutuklama nedenleri ortadan kalktığında kişi süre dolmadan da serbest bırakılmalıdır. Ağır ceza mahkemesinde görülen davalarda savunmanın nasıl kurulduğunu ağır ceza davalarında savunma sayfamızda anlatıyoruz.

Tutukluluk Her Ay İncelenir mi? Tahliye Talebi

Evet. Soruşturma aşamasında tutukluluğun devam edip etmeyeceği en geç 30 günde bir sulh ceza hâkimi tarafından, şüpheli ya da avukatı dinlenerek incelenir. Dava aşamasında mahkeme bu incelemeyi her duruşmada, duruşma aralarında ya da 30 günlük süre içinde kendiliğinden yapar (CMK 108).

Bunun dışında tutuklu kişi ya da avukatı her zaman tahliye talebinde bulunabilir; bu talep için bir süre sınırı yoktur. Talep hakkında 3 gün içinde (örgüt suçlarında 7 gün) karar verilir ve ret kararına da itiraz edilebilir (CMK 104-105).

Tutuklu Sanık Ara Duruşmada Tahliye Olur mu?

Olabilir. Mahkeme her duruşmanın sonunda tutukluluğun devamını değerlendirir. Tanıkların dinlenmesi, bilirkişi raporunun gelmesi ya da delillerin toplanmasıyla delil karartma şüphesi azalmışsa, tutuklulukta geçen süre beklenen cezaya yaklaşmışsa ya da adli kontrol yeterli görülüyorsa ara kararla tahliye verilebilir. Tahliyeyle birlikte adli kontrol yükümlülüğü de getirilebilir.

Tutuklulukta Geçen Süre Cezadan Düşer mi?

Evet. Hüküm kesinleşmeden önce gözaltında ve tutuklulukta geçen bütün süreler, verilen hapis cezasından düşülür. Adli para cezasına hükmedilirse her bir gün 500 TL sayılarak indirim yapılır (TCK 63). Kesinleşen bir cezada cezaevinde ne kadar kalınacağını tahmin etmek için yatar hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz; gözaltı, tutukluluk ve ev hapsinde geçen günleri araçta ayrıca girebilirsiniz.

Tutuklamaya Nasıl İtiraz Edilir?

İtiraz Süresi Kaç Gün?

Tutuklama kararına itiraz süresi, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki haftadır (CMK 268/1). Bu süre 7499 sayılı Kanunla değişti ve 1 Haziran 2024’ten beri uygulanıyor; daha önce 7 gündü. İnternette hâlâ “7 gün” yazan kaynaklar bulunduğu için, süreniz geçti sanıp itirazdan vazgeçmeyin.

Süre geçmiş olsa bile tutuklu, tahliye talebinde her zaman bulunabilir. İtiraz ile tahliye talebi farklı yollardır: itiraz kararın hukuka aykırılığını, tahliye talebi ise koşulların bugün tutukluluğu gerektirmediğini ileri sürer.

Dilekçe Nereye Verilir, İtirazı Kim İnceler?

İtiraz dilekçesi, kararı veren sulh ceza hâkimliğine verilir. Hâkim itirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir; görmezse dosyayı en çok 3 gün içinde inceleme merciine gönderir (CMK 268/2).

• Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrol kararlarına itirazı, 1 Ocak 2022’den beri o yerdeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK 268/3-b). Eskiden itiraz numara olarak sonraki sulh ceza hâkimliğine giderdi; bu kural artık sulh ceza hâkimliğinin diğer kararları için geçerli (örneğin gözaltına itiraz başvurusunun reddi, arama ya da el koyma kararı).
• Dava açıldıktan sonra mahkemenin verdiği tutuklama kararlarında ise asliye ceza mahkemesinin kararına ağır ceza mahkemesi, ağır ceza mahkemesinin kararına o yerdeki numara olarak sonraki ağır ceza mahkemesi bakar (son numaralı mahkemenin kararına 1 numara; tek ağır ceza mahkemesi olan yerde en yakın ağır ceza mahkemesi).

Kimler İtiraz Edebilir?

• Tutuklunun kendisi: Dilekçesini ya da sözlü beyanını bulunduğu cezaevinin müdürlüğüne verebilir. Dilekçe cezaevinde deftere kaydedilip tutanağa bağlandığında itiraz süresi korunmuş olur ve müdürlük dilekçeyi hemen mahkemeye gönderir; tutanağın bir örneğini isteyin (CMK 263).
• Avukatı: Avukat itirazı UYAP üzerinden elektronik olarak da gönderebilir.
• Eşi ve yasal temsilcisi: Tutuklunun eşi ve (örneğin çocuklarda) yasal temsilcisi, süresi içinde kendiliğinden itiraz edebilir (CMK 262).

Dikkat: Gözaltına itirazı anne, baba ya da kardeş de yapabilir; ama yetişkin bir tutuklunun tutuklama kararına itiraz için kanun yalnızca eşi ve yasal temsilciyi sayar. Anne, baba ya da kardeşin itirazı tutuklunun kendisi ya da avukatı aracılığıyla yapılmalıdır.

İtiraz Kaç Günde Sonuçlanır, Reddedilirse Ne Olur?

Kanun itirazın sonuçlanması için gün sayısı vermez; kararın “mümkün olan en kısa sürede” verilmesini ister ve inceleme kural olarak dosya üzerinden, duruşma yapılmadan yapılır (CMK 271). Uygulamada itirazlar genellikle kısa sürede sonuçlanır. İtiraz, tutuklamanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz (CMK 269).

İtiraz üzerine verilen karar kesindir. Ancak savcının itirazı üzerine kişiyi ilk kez itiraz mercii tutukladıysa, bu tutuklama kararına da itiraz edilebilir (CMK 271/4). Kesin karar da yolun kapandığı anlamına gelmez: tutuklu her zaman tahliye talebinde bulunabilir, tutukluluk 30 günde bir yeniden incelenir ve yeni bir delil ya da durum değişikliği yeni bir talebin dayanağı olur. Kişi özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasıyla, başvuru yolları tükendikten sonra 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru da yapılabilir.

Tutuklamaya İtiraz Dilekçesi Örneği (Word ve PDF)

İtiraz dilekçesinin uzunluğu değil, somutluğu önemlidir. “Haksız yere tutuklandım” gibi genel cümleler yerine, kararın hangi şartı karşılamadığını tek tek yazın:

• Kimlik ve dosya bilgileri: Ad soyad, T.C. kimlik numarası, soruşturma numarası, tutuklama kararının tarihi ve değişik iş numarası.
• Kuvvetli şüphe yok: Dosyadaki delillerin neden güçlü bir şüphe oluşturmadığı (çelişkili tanık beyanları, olayı göstermeyen kamera kaydı gibi).
• Kaçma şüphesi yok: Sabit adres, iş, aile; daha önce ifadeye kendiliğinden gidilmiş olması.
• Delil karartma şüphesi yok: Delillerin toplanmış olması, tanık ve mağdurla ilişki bulunmaması.
• Ölçülülük ve adli kontrol: Beklenen cezanın tutuklamayla orantısız olduğu ve imza, yurt dışı yasağı ya da ev hapsinin yeterli olduğu.
• Talep: Tahliye; kabul edilmezse adli kontrolle serbest bırakılma.

Tutuklu kişi hasta ise dilekçeye sağlık raporunu ekleyin ve cezaevinde tedavinin neden mümkün olmadığını ayrıca açıklayın. Hastalık nedeniyle tahliye istenirken de aynı şablon kullanılabilir; açıklamalar bölümüne raporun tarihi ve hangi hastanece verildiği yazılır.

Adli Kontrol Nedir, Hangi Yükümlülükler Verilir?

Adli kontrol, tutuklama nedenleri bulunduğunda kişiyi cezaevine koymak yerine bazı yükümlülükler altında serbest bırakmaktır (CMK 109/1). Tutuklama yasağı olan suçlarda da (örneğin üst sınırı 2 yılı geçmeyen suçlarda) adli kontrol uygulanabilir. Hâkim, kanunda sayılan şu yükümlülüklerden bir ya da birkaçını seçer (CMK 109/3):

• Yurt dışına çıkamamak,
• Belirlenen yere (genellikle karakola) belirli günlerde başvurmak, halk arasındaki adıyla imza vermek,
• Hâkimin belirlediği kişi ya da kurumların çağrılarına ve iş ya da eğitimle ilgili kontrollere uymak,
• Araç kullanmamak ve gerekirse ehliyeti teslim etmek,
• Uyuşturucu, uyarıcı madde ya da alkol bağımlılığından arınmak için tedavi veya muayeneyi kabul etmek (hastaneye yatmak dahil),
• Hâkimin belirlediği bir güvence parasını yatırmak (halk arasında kefalet),
• Silah bulundurmamak, taşımamak ve gerekirse silahları teslim etmek,
• Mağdurun haklarını güvenceye almak için belirlenen parayı teminata bağlamak,
• Aile yükümlülüklerini yerine getireceğine ve nafakayı düzenli ödeyeceğine dair güvence vermek,
• Konutunu terk etmemek (halk arasında ev hapsi),
• Belirli bir yerleşim yerini terk etmemek,
• Belirlenen yerlere ya da bölgelere gitmemek.

Karakola İmza Verme Yükümlülüğü

Uygulamada en sık verilen adli kontrol, belirli günlerde karakola imza vermektir. İmzaya hangi yere ve hangi aralıklarla gidileceğini hâkim belirler; gün ve saat kararda ya da size gönderilen tebligatta yazar. Taşınırsanız ya da iş düzeniniz değişirse imza yerinin veya günlerinin değiştirilmesini hâkimden isteyebilirsiniz; hâkim yükümlülükleri kaldırabilir, değiştirebilir ya da sizi geçici olarak muaf tutabilir (CMK 110/2). Değişiklik kararı çıkmadan kendiliğinizden imzaya gitmeyi bırakmayın.

Yurt Dışına Çıkış Yasağı Nasıl Öğrenilir?

Yasak ifadeniz ya da sorgunuz sırasında verildiyse size bildirilir ve kararın bir örneği verilir. Ancak hakkınızda haberiniz olmadan da yasak konmuş olabilir. Bu yüzden yurt dışına çıkmadan önce avukatınıza UYAP’tan kontrol ettirin ya da e-Devlet’te “yurt dışı çıkış yasağı” araması yaparak ilgili sorgulama hizmetinden bakın; sorgu sonucunda yasak görünmese bile şüpheniz varsa avukatınıza kontrol ettirin. Yasak sürerken yurt dışına çıkış yapamazsınız; iş ya da tedavi için yurt dışına çıkmanız gerekiyorsa, yasağın kaldırılmasını ya da geçici izin verilmesini gerekçesiyle hâkimden istemelisiniz.

Ev Hapsi ve Elektronik Kelepçe

Adli kontroldeki ev hapsi, kanundaki adıyla konutu terk etmeme yükümlülüğüdür. Bu yükümlülüğe uyulup uyulmadığı elektronik kelepçe gibi cihazlarla denetlenebilir. Elektronik izlemenin dayanağı CMK değil, 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu’dur (m.15/A); kişinin rızasıyla kendi elektronik cihazı da kullanılabilir.

Ev hapsinde geçen süre, diğer adli kontrol yükümlülüklerinden farklı olarak cezadan düşülür: evde geçen her 2 gün, cezadan 1 gün olarak düşülür (CMK 109/6).

Dava sürerken verilen bu ev hapsini, cezası kesinleşmiş kişilerin infaz aşamasındaki ev hapsiyle karıştırmayın. Kesinleşmiş cezada denetimli serbestlik ve ev hapsi koşullarını denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme rehberimizde anlattık.

Ehliyet, Silah ve Güvence (Kefalet)

Trafikle ilgili suçlarda araç kullanma yasağı ve ehliyetin teslimi, silahla işlenen ya da şiddet içeren suçlarda silah bulundurma yasağı sık görülür. Hâkim, mesleği gereği araç kullanmak zorunda olan kişiye izin verebilir (CMK 109/5). Güvence parası (kefalet) ise kişinin parasal durumu gözetilerek belirlenir.

Adli Kontrol Ne Kadar Sürer, İmza Ne Zaman Biter?

Adli kontrol de sınırsız değildir. 2021’de kanuna eklenen ve 1 Ocak 2022’den beri uygulanan kurala göre (CMK 110/A):

• Asliye ceza işlerinde adli kontrol en çok 2 yıl sürer; zorunlu hâlde 1 yıl uzatılabilir (toplam 3 yıl).
• Ağır ceza işlerinde en çok 3 yıldır; uzatmalar toplam 3 yılı geçemez (toplam 6 yıl). Terör ve devlet güvenliği suçlarında uzatma 4 yıla kadar çıkabilir (toplam 7 yıl).
• Çocuklarda bu süreler yarı oranında uygulanır.

Adli kontrolün devam edip etmeyeceği en geç 4 ayda bir yeniden değerlendirilir (CMK 110/4). İmza yükümlülüğü; hâkim ya da soruşturma aşamasında savcı kaldırdığında (CMK 103/2), kanuni süre dolduğunda, kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla ya da dava sonunda verilen kararla sona erebilir; kararda adli kontrol hakkında ne yazdığını kontrol edin. Mahkûmiyet kararı verilirse adli kontrolün istinaf ve temyiz aşamasında da sürdürülmesine karar verilebilir; bu aşamada kaldırılma ya da değişiklik talebi hükmü veren mahkemeye yapılır.

Adli kontrolde geçen süre kural olarak cezadan düşülmez: aylarca imzaya gitmek ya da yurt dışına çıkamamak, verilecek cezayı kısaltmaz. İki istisna vardır: bağımlılık tedavisi ya da muayenesi şeklindeki adli kontrol (özellikle hastaneye yatırılarak geçen süre) ve ev hapsi. Ev hapsinde her 2 gün 1 gün olarak düşülür (CMK 109/6).

İmzaya Gidilmezse Ne Olur?

Adli kontrol yükümlülüklerini isteyerek yerine getirmeyen kişi hakkında, alabileceği ceza ne olursa olsun hemen tutuklama kararı verilebilir (CMK 112/1). Yani normalde tutuklama yasağı olan suçlarda bile (üst sınırı 2 yılı geçmeyen ve vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenmeyen suçlar) adli kontrol ihlali tutuklamaya yol açabilir.

İmzayı unutursanız neler olacağını, hangi mazeretin kabul edilebileceğini ve mazeretin nereye bildirileceğini imzaya gitmeyi unuttum, ne olur yazımızda mazeret ve izin dilekçesi örneğiyle ayrıca anlattık.

Kanunun aradığı ölçüt “isteyerek” uymamaktır. Hastalık, kaza ya da başka bir zorunluluk nedeniyle imzaya gidemediyseniz, bunu belgeleyin (hastane raporu, kaza tutanağı gibi) ve vakit kaybetmeden dosyanın bulunduğu savcılığa ya da mahkemeye bir dilekçeyle bildirin. Elektronik kelepçenin bilerek çıkarılması ya da ev hapsinin ihlali de aynı sonucu doğurabilir.

Tutukluluk süresi dolduğu için adli kontrolle bırakılan bir kişi bu yükümlülükleri ihlal ederse, bu nedenle verilecek tutukluluk ağır ceza işlerinde 9 ayı, diğer işlerde 2 ayı geçemez (CMK 112/2).

Adli Kontrole Nasıl İtiraz Edilir, Kaldırılması İstenebilir mi?

Adli kontrol kararına karşı iki yol vardır:

• İtiraz: Kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren sulh ceza hâkimliğine dilekçe verilir; itirazı asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK 111/2, 268).
• Kaldırma ya da değiştirme talebi: Bunun için süre sınırı yoktur. Koşullar değiştiğinde (iş, taşınma, tedavi, delillerin toplanması gibi) adli kontrolün tamamen kaldırılmasını ya da daha hafif bir yükümlülükle değiştirilmesini (örneğin imza sıklığının azaltılmasını) her zaman isteyebilirsiniz. Hâkim savcının görüşünü alarak 5 gün içinde karar verebilir (CMK 111/1).

İtiraz ya da talep sonuçlanana kadar yükümlülüklere uymaya devam edin. Sonucu beklemeden imzayı bırakmak, adli kontrol ihlali sayılabilir.

Haksız Gözaltı ve Tutuklama İçin Tazminat İstenebilir mi?

Evet. Kanuna aykırı yakalanan ya da tutuklanan, kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan, yakınlarına haber verilmeyen, gözaltına alındıktan ya da tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararı verilen, gözaltı ve tutuklulukta geçen süresi aldığı cezadan uzun olan veya yalnız para cezası öngörülen bir suç nedeniyle tutulmuş olan kişiler, uğradıkları maddi ve manevi zararı Devletten isteyebilir (CMK 141). 1 Haziran 2024’ten beri, ev hapsi ya da tedavi şeklinde adli kontrol uygulanıp sonunda beraat eden ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen kişiler de tazminat isteyebilir.

• Süre: Kararın kesinleştiğinin size tebliğinden itibaren 3 ay, her hâlükârda kesinleşmeden itibaren 1 yıl (CMK 142/1).
• Nereye: Kural olarak oturduğunuz yerdeki ağır ceza mahkemesine. Ancak beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı, fazla gözaltı ve tutukluluk ve ev hapsi/tedavi hâllerinde 1 Haziran 2024’ten beri Adalet Bakanlığı bünyesindeki Tazminat Komisyonuna başvurulur (CMK 142/2). Komisyona başvuru herhangi bir Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla ya da elektronik ortamda yapılabilir; Komisyon kararına tebliğden itibaren 15 gün içinde itiraz edilebilir. Yanlış yere yapılan başvuru doğru mercie gönderilir.
• İsteyemeyenler: Gerçeğe aykırı beyanıyla kendini suçlayıp gözaltına ya da tutuklanmaya yol açanlar, dosyası af, şikâyetten vazgeçme ya da uzlaşma nedeniyle kapanan veya düşenler ve akıl hastalığı gibi nedenlerle kusur yeteneği olmadığı için ceza almayanlar, kanuna uygun bir tedbir için tazminat isteyemez (CMK 144).

Sık Sorulan Sorular