Uyuşturucu Suçu Cezası 2026: Kullanma, Bulundurma ve Ticaret

Cebinde bir parça esrarla yakalanan genç, arkadaşına “bir tane de sen iç” diye sigara uzatan kişi, evinde hassas terazi ve küçük paketler bulunan biri… Üçü de “uyuşturucu suçu” diye anılır, ama kanundaki karşılıkları çok farklıdır. Birinde savcı dava açmayı erteler ve kişiyi tedavi ile denetime yönlendirir; diğerlerinde ceza 10 yıldan başlar ve dava ağır ceza mahkemesinde görülür.

Bu yazıda uyuşturucu suçlarının 2026 itibarıyla güncel cezalarını, kullanma ile ticaret arasındaki farkı, cezayı artıran durumları, ilk kez yakalananlar için uygulanan erteleme, denetimli serbestlik ve tedavi sürecini, etkin pişmanlığı, görevli mahkemeyi ve tutuklamayı, Türk Ceza Kanunu’nun bugünkü metnine göre halk diliyle ve temsili örneklerle anlatıyoruz.

Uyuşturucu Suçları Nelerdir? Kullanma ile Ticaret Arasındaki Fark

Türk Ceza Kanunu uyuşturucuyla ilgili fiilleri üç ana gruba ayırır:

• Kullanmak için satın almak, kabul etmek, bulundurmak ya da kullanmak (TCK 191): Kişinin uyuşturucuyu yalnız kendisi için edinmesi veya kullanması.
• Kullanmayı kolaylaştırmak (TCK 190): Başkalarının uyuşturucu kullanması için yer, donanım ya da malzeme sağlamak, kullananların yakalanmasını zorlaştıracak önlemler almak, kullanma yöntemlerini anlatmak ya da kullanmayı açıkça özendirmek.
• İmal ve ticaret (TCK 188): Uyuşturucuyu üretmek, yurt dışından getirmek ya da götürmek; ülke içinde satmak, satışa sunmak, başkasına vermek, göndermek, taşımak, depolamak, ayrıca bu amaçlarla satın almak, kabul etmek veya bulundurmak.

Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: “satın almak”, “kabul etmek” ve “bulundurmak” fiilleri hem kullanma suçunda hem ticaret suçunda geçer. Aradaki farkı belirleyen, maddenin kimin için edinildiğidir. Kişi uyuşturucuyu kendisi kullanmak için bulunduruyorsa ceza 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir; başkasına vermek ya da satmak için bulunduruyorsa olay ticaret suçu sayılır ve ceza 10 yıldan başlar. Kanun “başkalarına veren” kişiyi de ticaret maddesinde saydığı için, uyuşturucuyu para almadan bir arkadaşa vermek de bu kapsama girer.

Kanunda “şu kadar gramın altı kullanım sayılır” gibi bir sınır yoktur. Mahkeme; ele geçen maddenin miktarını, nasıl paketlendiğini, yanında hassas terazi, çok sayıda küçük paket ya da açıklanamayan para bulunup bulunmadığını, telefon yazışmalarını ve kişinin gerçekten uyuşturucu kullanan biri olup olmadığını birlikte değerlendirir.

Uyuşturucu Cezası 2026: Kullanma, Kolaylaştırma ve Ticaret Tablosu

Uyuşturucu suçlarına ilişkin maddelerde son değişiklik 2023’te 7445 sayılı Kanunla yapıldı (Resmî Gazete 5 Nisan 2023). 2024-2026 arasında çıkan yargı paketleri bu suçların cezalarını değiştirmedi. Aşağıdaki tablo, mevzuat.gov.tr’deki güncel metne göre uyuşturucu suçlarını ve cezalarını gösterir:

Adli para cezası gün üzerinden hesaplanır: mahkeme önce gün sayısını belirler, sonra bir günün karşılığını kişinin ekonomik durumuna göre 100 TL ile 500 TL arasında takdir eder (TCK 52). Örneğin 1.000 günlük adli para cezası, bir günün karşılığı 100 TL alınırsa 100.000 TL eder.

Cezayı Artıran Durumlar: Maddenin Türü, Okul Çevresi, Birden Fazla Kişi ve Örgüt

Uyuşturucu ticareti ve imalinde bazı durumlar cezayı ciddi ölçüde artırır (TCK 188/4, 188/5, 188/8):

• Maddenin türü: Uyuşturucu eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri (halk arasında “bonzai” diye bilinen maddeler bu gruptadır), sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri ya da amfetamin ve türevleriyse ceza yarı oranında artar. Amfetamin, sentetik katinon ve sentetik opioid türevleri bu listeye 2023’te 7445 sayılı Kanunla eklendi; bu nedenle bu maddelerde artırım, 5 Nisan 2023’ten önce işlenen fiillere uygulanmaz. Esrar bu listede sayılmaz; esrar ticaretinde bu artırım uygulanmaz. Ele geçen maddenin ne olduğu laboratuvar ya da Adli Tıp raporuyla belirlenir.
• Okul ve benzeri yerlerin çevresi: Satma, verme, taşıma gibi fiiller okul, yurt, hastane, kışla ya da ibadethane gibi yerlerin ya da bunların çevre duvarının 200 metreden yakınındaki herkese açık yerlerde işlenirse ceza yarı oranında artar.
• Üç veya daha fazla kişi birlikte işlerse ceza yarı oranında, bir suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenirse bir kat (iki katına) artar.
• Doktor, eczacı, hemşire gibi sağlık çalışanları ve ecza ticaretiyle uğraşanlar tarafından işlenirse ceza yarı oranında artar. Aynı artırım kullanmayı kolaylaştırma suçunda da vardır (TCK 190/3).
• Reçeteyle satılan ve uyuşturucu etkisi yapan ilaçlar için de ticaret hükümleri uygulanır; ancak bu durumda ceza yarısına kadar indirilebilir (TCK 188/6).

Kullanmak için bulundurma suçunda ise kanundaki tek artırım okul, yurt, hastane, kışla ya da ibadethane çevresine ilişkindir: fiil bu yerlerin 200 metreden yakınındaki herkese açık bir yerde işlenirse ceza yarı oranında artar (TCK 191/10).

Kullanıcı Olarak Yakalandım: Dava Açılmaması, Denetimli Serbestlik ve Tedavi

Kullanmak için uyuşturucu bulunduran ya da kullanan kişi hakkında kanun önce cezalandırmayı değil, tedavi ve denetimi öne çıkarır (TCK 191/2-7). Süreç şöyle işler:

1. Dava açılması 5 yıl ertelenir. Savcı, başka suçlarda aranan şartlara bakmadan, kamu davasının açılmasını 5 yıl süreyle erteler ve kişiyi kurallara uymazsa ne olacağı konusunda uyarır. Erteleme kararı kolluğa da bildirilir.
2. En az 1 yıl denetimli serbestlik uygulanır. Bu süre, denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine ya da kendiliğinden savcının kararıyla altışar aylık sürelerle en fazla 2 yıl daha uzatılabilir. Denetimli serbestlik müdürlüğü kişiye en az üç yükümlülük verir: tedaviye girmek, belirlenen programlara katılmak, belirli yerlere gitmemek, eğitimine devam etmek, silah taşımamak, araç kullanmamak ve gerektiğinde ehliyetini teslim etmek gibi (5402 sayılı Kanun m. 12/A).
3. Tedavi ve test: Gerekirse kişi ayakta ya da yatarak tedavi edilir. Savcı, erteleme süresi içinde kişinin uyuşturucu kullanıp kullanmadığını anlamak için yılda en az iki kez test için sevk eder; denetimli serbestlik müdürlüğü de ayrıca test yaptırabilir.
4. Kurallara uyulursa dosya kapanır. Kişi 5 yıllık erteleme süresini yükümlülüklere uygun geçirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; dava hiç açılmaz.
5. Kurallara uyulmazsa dava açılır. Erteleme süresi içinde yükümlülüklere ya da tedavinin gereklerine uymamakta ısrar eden, yeniden kullanmak için uyuşturucu alan, kabul eden, bulunduran ya da uyuşturucu kullanan kişi hakkında dava açılır. Bu yeni kullanma ayrı bir soruşturma konusu yapılmaz, ertelemenin ihlali sayılır.

Dava bu şekilde açıldıktan sonra kişi yeniden kullanırken yakalanırsa, yeni soruşturmada dava açılmasının ertelenmesi kararı verilemez (TCK 191/6). Kanun metninde bu erteleme için “ilk kez yakalanma” diye ayrı bir şart yoktur; açıkça yasaklanan hâl, bu şekilde dava açıldıktan sonraki yeni soruşturmalardır. Erteleme kararı bir mahkûmiyet değildir ve adli sicil kaydına (sabıka kaydına) işlenmez. Karar, yeni bir soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı ve hâkimin görebildiği ayrı bir sistemde tutulur (TCK 191/9 yollamasıyla CMK 171/5); 2023’ten beri ayrıca kolluğa da bildirilir (TCK 191/2). Denetimli serbestlik müdürlüğünün işlemlerinin hukuka aykırı olduğunu düşünen kişi, iki hafta içinde savcılığa şikâyette bulunabilir.

Dava Açılırsa Kullanıcıya Ne Ceza Verilir? HAGB ve Erteleme

Erteleme ihlal edilip dava açılırsa, kullanmak için bulundurma suçunun cezası 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Mahkeme cezayı alt sınırdan belirler ve iyi hâl gibi nedenlerle altıda bir oranında takdiri indirim de uygularsa (TCK 62) ceza 1 yıl 8 aya iner. Bu süre 2 yılın altında olduğu için şu yollar gündeme gelebilir:

• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB): Ceza 2 yıl ya da daha az ise, kişi daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamışsa ve mahkeme yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varırsa uygulanabilir; suçtan doğan bir zarar varsa bunun da giderilmesi gerekir. HAGB kararıyla kişi 5 yıllık denetim süresine tabi olur (suç tarihinde 18 yaşından küçük olanlarda bu süre 3 yıldır, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 23); 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanunla yeniden yazılan kurala göre bu süre içinde kasıtlı bir suçtan ikinci kez HAGB kararı verilemez. HAGB kararı verilen hükümdeki hapis cezası ayrıca ertelenemez ve seçenek yaptırıma çevrilemez (CMK 231). Ayrıntılar HAGB rehberimizde.
• Cezanın ertelenmesi: 2 yıl ya da daha az hapis cezası, kişi daha önce kasıtlı bir suçtan 3 aydan fazla hapis cezası almamışsa ertelenebilir (TCK 51). Suç tarihinde 18 yaşından küçük ya da 65 yaşını bitirmiş olanlarda bu sınır 3 yıldır.

Hesap, suç okul, yurt, hastane, kışla ya da ibadethane çevresinde işlendiyse değişir: yarı oranındaki artırımla alt sınır 3 yıl olur, takdiri indirimle de ancak 2 yıl 6 aya iner. Bu süre 2 yılın üzerinde kaldığı için HAGB uygulanamaz; erteleme de yalnız 18 yaşından küçükler ve 65 yaşını bitirmiş olanlar için mümkündür.

Bir kişi uyuşturucu ticaretinden ya da kullanmayı kolaylaştırmaktan yargılanırken, mahkeme olayın yalnız kullanmak için bulundurma olduğu sonucuna varırsa, sanık hakkında kullanma suçuna ilişkin kurallar çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verir (TCK 191/8). Ayrıca uyuşturucu bağımlısı olduğu anlaşılan kişiler hakkında, suçun türü ne olursa olsun, bağımlılığa özgü bir sağlık kuruluşunda tedavi güvenlik tedbirine hükmedilir (TCK 57/7).

Uyuşturucu ticaretinde ise ceza 10 yıldan başladığı için, HAGB ve erteleme için gereken 2 yıl sınırına ancak birden fazla büyük indirim bir araya gelirse inilebilir.

Satıcıyı Bildirmek ya da Tedaviye Başvurmak Cezayı Kaldırır mı? Etkin Pişmanlık

Kanun, uyuşturucu suçlarında soruşturmaya yardım eden ya da kendiliğinden tedaviye başvuran kişiler için özel bir “etkin pişmanlık” düzenlemesi içerir (TCK 192):

• Ticarete katılan kişi, resmî makamlar olayı öğrenmeden önce diğer suç ortaklarını ve uyuşturucunun saklandığı ya da üretildiği yerleri bildirir, bu bilgi ortakların yakalanmasını ya da uyuşturucunun ele geçirilmesini sağlarsa ceza verilmez.
• Kullanmak için uyuşturucu alan ya da bulunduran kişi, resmî makamlar olayı öğrenmeden önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman aldığını bildirir ve bu bilgi satıcının yakalanmasını ya da maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa ceza verilmez.
• Suç öğrenildikten sonra gönüllü olarak suçun ortaya çıkmasına ve faillerin yakalanmasına yardım eden kişinin cezası, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarıya kadar indirilir.
• Uyuşturucu kullanan kişi, hakkında soruşturma başlamadan önce resmî makamlara ya da bir sağlık kuruluşuna başvurup tedavi edilmek isterse ceza verilmez. Bu durumda doktorlar, sağlık çalışanları ve kamu görevlileri bu kişiyi savcılığa bildirmekle yükümlü değildir.

Etkin pişmanlıkta zamanlama belirleyicidir: cezayı tamamen kaldıran bildirim için kanun, resmî makamların olaydan henüz haberdar olmamasını arar. Olay öğrenildikten sonra yapılan yardım kural olarak cezayı kaldırmaz, dörtte birden yarıya kadar indirim sağlar. Yakalandıktan sonra, kolluğun bilmediği satıcıyı bildirmenin hangi sonucu doğuracağı ise uygulamada tartışmalıdır ve dosyaya göre değişir. Her durumda verilen bilginin bir sonuç doğurması, yani bir yakalamaya ya da ele geçirmeye yaraması gerekir.

Uyuşturucu Davası Hangi Mahkemede Görülür? Gözaltı ve Tutuklama

Mahkemenin görevi, kanunda o suç için yazılan cezanın üst sınırına göre belirlenir; artırım ve indirim nedenleri hesaba katılmaz (5235 sayılı Kanun m. 14). Buna göre:

• Uyuşturucu ticareti ve imali (TCK 188) davaları ağır ceza mahkemesinde görülür. İmal ve ithalatta ceza zaten 20-30 yıldır; satma, verme ve taşımada kanun yalnız 10 yıllık alt sınırı yazdığı için üst sınır, süreli hapsin genel sınırı olan 20 yıldır (TCK 49). Ağır ceza mahkemesi, üst sınırı 10 yıldan fazla hapis gerektiren suçlara bakar (5235 sayılı Kanun m. 12).
• Kullanmayı kolaylaştırma (TCK 190, üst sınır 10 yıl) ve kullanmak için bulundurma (TCK 191, üst sınır 5 yıl) davaları asliye ceza mahkemesinde görülür. Okul çevresi ya da sağlık çalışanı olma gibi artırım nedenleri mahkemeyi değiştirmez.
• Suç tarihinde 18 yaşından küçük olanların davaları kural olarak çocuk mahkemesinde, ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda çocuk ağır ceza mahkemesinde görülür (5395 sayılı Kanun m. 26). Çocuk yetişkinlerle birlikte suç işlediyse davalar ayrı yürür; birlikte görülmesi zorunluysa genel mahkemede birleştirilebilir (m. 17). Fiil tarihinde 12 yaşını doldurmamış çocuğa ceza verilmez; 12-15 yaş arasında, yaptığının anlamını kavrayabiliyorsa ceza yarı oranında indirilir ve bir suç için 9 yılı geçemez; 15-18 yaş arasında üçte bir indirilir ve 15 yılı geçemez (TCK 31). Bu üst sınırlar 18 Ağustos 2026’da 7593 sayılı Kanunla yükseltildi; daha önce işlenen suçlarda eski sınırlar (7 ve 12 yıl) uygulanır.
• Uyuşturucu suçları şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında sayılmaz (CMK 253). Savcılık olayı öğrendiği anda kendiliğinden soruşturur.

Bursa’da ağır ceza dosyalarında savunmanın nasıl yürüdüğünü Bursa ağır ceza avukatı sayfamızda anlattık.

Gözaltı ve tutuklama: Uyuşturucu ticareti, kanunun “katalog suç” olarak saydığı suçlardandır: kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller varsa tutuklama nedeni var sayılabilir (CMK 100/3). Yine de tutuklama için kararın ölçülü olması ve adli kontrolün yetersiz kalacağının gerekçelendirilmesi gerekir. Kullanmak için bulundurma katalog suç değildir; üst sınırı 2 yılı aştığı için tutuklama kanunen yasak olmasa da kaçma ya da delil karartma şüphesini gösteren somut olgular aranır. Ticaret suçunda telefonların dinlenmesi (iletişimin tespiti), teknik takip ve gizli soruşturmacı görevlendirilmesi gibi tedbirler de kanunen uygulanabilir (CMK 135, 139, 140). Gözaltı süreleri, tutuklamaya itiraz ve adli kontrolü gözaltı, tutuklama ve adli kontrol rehberimizde, ifade öncesi haklarınızı ifadeye çağrıldığınızda yapmanız gerekenler yazımızda anlattık.

Ceza Kesinleşirse: Koşullu Salıverilme, Tekerrür ve Denetimli Serbestlik

Uyuşturucu ticaretinden (TCK 188) hapis cezası alan yetişkinler, hakkında tekerrür hükümleri uygulanmasa bile, cezanın dörtte üçünü cezaevinde iyi hâlle geçirdiklerinde koşullu salıverilmeden yararlanabilir (5275 sayılı Kanun m. 108/9). Suç tarihinde 18 yaşından küçük olanlarda bu oran üçte ikidir (m. 107/2-g). Çocuk 15 yaşını doldurana kadar cezaevinde geçen her gün, koşullu salıverilme hesabında 2 gün sayılır. 7593 sayılı Kanunla bu kolaylık uyuşturucu ticaretinde kaldırıldı, ancak yalnız 18 Ağustos 2026 ve sonrasında işlenen suçlar için; daha önce işlenen suçlarda kural aynen uygulanır (m. 107/5, TCK 7). Kullanmak için bulundurma ve kolaylaştırma suçlarında genel oran olan yarı uygulanır; tekerrür hâlinde oran kural olarak üçte iki, ikinci kez tekerrürde ise 7550 sayılı Kanundan sonra dörtte üçtür (m. 108). Uyuşturucu ticaretinde yabancı ülke mahkemelerinin verdiği mahkûmiyetler de tekerrüre esas alınabilir (TCK 58/4). Kullanmak için bulundurmadan hükümlü olup cezası denetimli serbestlikle infaz edilenler, ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılmak zorundadır (5275 sayılı Kanun m. 105/A). Aldığınız cezanın ne kadarının cezaevinde geçeceğini yatar hesaplama aracıyla hesaplayabilir, denetimli serbestlikle infazın şartlarını denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme rehberimizde okuyabilirsiniz.

Uyuşturucu Soruşturmasında Nelere Dikkat Etmelisiniz?

1. İfade vermeden önce avukatınızla görüşün. Kolluk ve savcılık ifadesinde susma hakkınız vardır. Olayın kullanma mı ticaret mi sayılacağı çoğu zaman ilk ifadedeki anlatımla şekillenir; “arkadaşlara da veriyordum” gibi bir cümle olayı ticaret suçuna taşıyabilir.
2. Kullanıcı olduğunuzu gösteren bilgileri saklamayın. Tedavi kayıtları, daha önceki sağlık başvuruları ve test sonuçları, maddenin kendi kullanımınız için olduğunu göstermede önemlidir.
3. Ele geçen maddenin raporunu takip edin. Maddenin türü ve net miktarı laboratuvar raporuyla belirlenir. Maddenin eroin, kokain ya da amfetamin türevi olup olmadığı ticaret suçunda cezayı yarı oranında değiştirir.
4. Erteleme kararı aldıysanız yükümlülükleri aksatmayın. Denetimli serbestlik müdürlüğünün çağrılarına, programlara ve test randevularına uymamakta ısrar etmek ya da yeniden kullanmak, dava açılmasına yol açar.
5. Tedavi için geç kalmayın. Kullanan kişi, hakkında soruşturma başlamadan önce kendiliğinden tedaviye başvurursa ceza verilmez; sağlık kuruluşları bu başvuruyu savcılığa bildirmekle yükümlü değildir.

Sık Sorulan Sorular